sosyal medya, teknoloji, rehber.

Kullanıcı Deneyimi Nedir?

SHARE
, / 6460 0
Kullanıcı Deneyimi Nedir?

UX Türkiye olarak kullanıcı deneyimi konusunda Türkiye’deki yanlış örnekleri anlatarak bu yanlışların düzeltilmesine katkıda bulunmaya çalışıyoruz.

Bunu yaparken ortak bir dil kullanabilmek için işin Türkçe literatürünü de oluşturmak gerek diye düşünüyorum.

Bu oluşma süreci tüm partilerin (müşteri, ajans, kullanıcı, UX Türkiye vb. oluşumlar) katkılarıyla gerçekleşecektir. Bu yüzden aşağıda yazılanların bir teklif niteliğinde olduğunu ve geliştirilmeye, öneriye, düzeltmeye açık olduğunu belirtmek isterim.

Kullanıcı deneyimi bir kullanıcının bir servisi kullanırken, onunla etkileşime girerken ve sonrasında deneyimlediği şeylerin bütünüdür.

Kullanıcıya bu süreçte nasıl bir fayda vadedildiği, kullanıcının bu faydaya erişip erişemediği, bu sürecin ne kadar zorlu olduğu ve kullanıcının bu süreç yaşanırken ve sonrasında nasıl hissettiği kullanıcı deneyimini oluşturan bileşenlerdir.

Bu bileşenleri 5 ana grupta ifade etmek mümkündür.

Yararlılık (Utility)

Kullanıcı deneyimini etkileyen belki de en önemli noktalardan biri kullanılan online servisin kullanıcıya bir fayda sağlayıp sağlamaması. Her bir kullanıcının ihtiyaçları ve ilgi alanları farklı olabilir ama iyi bir kullanıcı deneyimi yaşatmak istiyorsanız hedeflediğiniz kullanıcı grubu için yarar sağlıyor olmanız önemli. Bu konu çok temel bir konu olduğu için üzerinde fazla durmuyoruz.

Teknik Yeterlilik (Functional Integrity)

Kullanıcılarımıza yararlı bir servis sunabiliriz ama bu servisi sunduğumuz platformun (websitesi, uygulama) düzgün çalışmaması kullanıcı deneyimini başlamadan bitirebilir. Servisimizin sık sık hata vermesi, farklı browser’larda aynı deneyimi sağlayamaması, mobil cihazlardan erişiminin kısıtlı olması ya da hosting problemlerinden dolayı yavaş yükleniyor olması akla gelen ilk sebepler olarak sıralanabilir.

Bu konuda aklıma gelen en çarpıcı örneklerden birisi 2009 yılında Turkcell’in 3G’yi duyurmak için Rabarba ile yaptığı kampanyadır. Yanlış hatırlamıyorsam www.meraketmiyormusun.com adresinden duyurulan kampanya, tamamıyla mobil interneti öne çıkarmak ve duyurmak için hazırlanmıştı. Fakat site Flash tabanlı bir site olduğu için hemen hemen hiçbir mobil cihazdan siteye sağlıklı bir şekilde ulaşmak mümkün değildi.

“Dijital Devrin Reklam Ajansı” sloganına sahip Rabarba’nın kendi sitesinin de hala Flash tabanlı olması, mobil cihazlardan erişiminin kısıtlı olması ve Google aramalarında aşağıdaki şekilde listelenmesi (bkz: title, description) dikkat edilmeye değer.

gokhanmms-kullanici-deneyimi-nedir-ux-designs-uxnedirr1

Kullanılabilirlik (Usability)

Kullanılabilirlik diyince bir online servisin yeni kullanıcılar için ne kadar kolay öğrenilebilir olduğu, eski kullanıcılar için de kullanımının ne kadar kolay olduğu akla geliyor.

Bir servis kullanıcı için mutlak bir fayda sağlıyor olabilir, sitenin teknik yeterlilikleri de tam olabilir ama kullanılabilirlik konusunda zayıfsa kullanıcılar hem servisi öğrenirken hem de kullanırken kötü deneyimler yaşayacaktır. Bu konuda devlet siteleri örnek verilebilir. Sundukları servisler itibarıyla tekel olan bu websiteleri kullanıcıya başka kimsenin sunamayacağı bir fayda sunuyor. Fakat teknik yeterliliklere sahip olsa bile – ki bu da genelde yeterli olmuyor- kullanılabilirlik açısından zayıf olan bu websiteleri kötü bir kullanıcı deneyimi sunuyor.

Örneğin: http://www.tcdd.gov.tr Tren bileti alabileceğiniz tek online adres olan TCDD sitesinden nasıl tren bileti alınabileceğini anlatan bir klavuz hazırlansa ve bastırılıp tren garlarında dağıtılsa fena olmaz.

İkna edicilik (Persuasiveness)

İkna edicilik, bir online servis için kullanıcıyı hedeflenen bir davranışa yöneltebilme başarısı olarak tanımlanabilir. Bu birçok farklı kategoriye uyarlanabilir olsa da karşılığını en çok e-ticaret sitelerinde bulan bir tanımlama. Bir e-ticaret sitesi gelen ziyaretçileri müşteriye dönüştürme konusunda birçok farklı stratejiyi kullanır.

Marka gücü, fiyat avantajı bunlardan akla ilk gelenleri. Fakat diğer şeylerin sabit olduğu düşünüldüğünde iyi bir kullanıcı deneyimi sunmak kullanıcıyı satın almaya ikna edici bir etki sunar. Ürün görsellerinin zengin olması, ürün özelliklerinin detaylı olarak anlatılıyor olması ve ürünle ilgili diğer kullanıcıların yorumlarının kalitesi, e-ticaret müşterisini ikna etmeye yarayan kullanıcı deneyimi unsurları olarak listelenebilir.

Örneğin diğer koşullar eşit olduğunda 833 lira vereceğiniz bir saat için tek bir fotoğraf gösteren bir e-ticaret sitesini (incir.com) tercih etme ihtimaliniz düşüktür.

gokhanmms-kullanici-deneyimi-nedir-ux-designs-uxnedirr2

Grafik Tasarım

Son olarak online servisin nasıl göründüğü ve nasıl hissettirdiği konusu geliyor. Bir websitesinin tasarımı farklı kişiler üzerinde farklı etkilere sahip olacaktır. Bu yüzden sunacağımız servisi kullanacak kitleye uygun bir tasarıma sahip olmamız gerekir. Facebook, Twitter ve Gmail gibi tüm internet kullanıcılarına hitap eden servislerde bu sebepten dolayı sadelik ve şeffaflık öne çıkarken, belli bir gruba hitap eden (mesela annelere) servislerde o gruba yönelik tasarımlar yapılabilir.

Fakat genel olarak grafik tasarım öğelerinin azaldığı, görünür olmadığı tasarımlar kullanıcı deneyimi açısından biraz daha öne çıkıyor.

Kullanıcı deneyimi kavramının henüz yerleşmediği pazarlarda grafik tasarımdan önce saydığımız birçok bileşenin yükünün grafik tasarımcının üzerine kaldığını görmek mümkün. Böyle bir pazarda online bir servis hayata sokmak isteyen kişi bir yazılımcı, bir de grafik tasarımcı ile bu işi yürütmeye çalışıyor. Fakat ideal bir düzende bu bir takımın yürütmesi gereken bir iştir.

Uygun pazar araştırmaları ile kullanıcıya nasıl fayda sağlanacağı (Utiliy) araştırılmalıdır. Sunulacak servisin teknik olarak yeterli (Functional Integrity) olması için gerekli teknik ekibe sahip olmak gereklidir. Kullanılabilirlik (Usability) analizi bu işin profesyonelleri tarafından yapılmalıdır.

Özellile e-ticaret sitelerinde ikna ediciliği (Persuasiveness) artırmak için yapılmış olan araştırmalardan faydalanmak gerekir. Son olarak tüm bunları hedef kullanıcının gözüne hoş gelen ve marka algısıyla uyumlu bir grafik tasarımda sunmak gerekir.

Her servis için tüm bu adımları ayrı birer ekibin yapması mümkün olmayabilir ama tüm bu adımların gerekli olduğu birbiriyle uyum içerisinde olması gerektiği algısı önemlidir.

Bu yazı hazırlanırken The UX Book: Process and Guidelines for Ensuring a Quality User Experience adlı kitaptan faydalanılmıştır.

Kaynak: uxturkiye.com